Villa Müller'in tarihi, 1928'den 2026'ya

Müller ailesi

František Müller 1890'da doğdu ve mühendislik eğitimi aldı. Ağırlıklı olarak inşaat mühendisliği alanında faaliyet gösteren büyük bir Çekoslovak inşaat firmasının ortak sahiplerinden biriydi. Firma, 1890'da Pilsen'de iki inşaat mühendisi, František'in babası Antonín Müller ve Vojtěch Kapsa tarafından önce bir tasarım ofisi olarak kurulmuştu. 1904'te Prag şubesini, 1921'de ise František'in firmaya katıldığı yıl Bratislava'da bir şirket açtı.

1923'te, 1900 doğumlu Milada Krátká ile evlendi. Tek kızları Eva 1926'da dünyaya geldi. Aile, 1926'ya kadar, Adolf Loos'un pek çok Çek müşterisinin yaşadığı ve Loos'un daha önce de çalıştığı bir şehir olan Pilsen'de yaşadı.

Müller ailesi, modern mimarların hayalini kurduğu türden müşterilerdi: varlıklı, teknik açıdan bilgili ve risk almaya istekli. Firmaları betonarme yapılar inşa ediyordu; evleri de öyle olacaktı.

İki mimar

1928'de Müller ailesi, Prag Kalesi'nin batısındaki tepede, Střešovice'de dik bir arsa satın aldı. Önce, Adolf Loos'u ve fikirlerini tanıyan ve onunla iletişim halinde olan Pilsenli mimar Karel Lhota'ya başvurdular. Ekim 1928'de František Müller her iki mimarla bir anlaşma imzaladı.

Prag Müzesi, villanın ağırlıklı olarak Loos'a atfedildiğini, ancak Lhota'nın tasarımında önemli bir rol oynadığını özellikle belirtiyor. Lhota bir öğretmen, iç mimar ve sahne tasarımcısı, aynı zamanda mimarlık yazarıydı; bir inşaatçı olarak en verimli yılları, Loos ile Pilsen ve Prag'da birlikte çalışarak geçirdiği yıllardı. Wikipedia, Loos'un o sıralar sağlığının kötü olduğunu, bunun da Lhota'nın payını daha da önemli kıldığını belirtiyor.

Adolf Loos 1870'te Brno'da doğdu ve o dönemde Avrupa mimarisinin en tanınmış seslerinden biriydi; 1910 tarihli Süsleme ve Suç başlıklı konferansın yazarıydı. Viyana'daki çevresi arasında yazar Karl Kraus, ressam Oskar Kokoschka ve filozof Ludwig Wittgenstein vardı.

Loos'a karşı Prag

Kasım 1928'de Müller bir inşaat ruhsatı başvurusunda bulundu ve sorunlar başladı. Görüşmeler uzadıkça uzadı. Başlıca itirazlar teknik nitelikteydi, ancak şehir yönetimi villanın çevresindeki evlerden daha yüksek olacağından da şikâyet etti ve fazla pürüzsüz cephesinin çevredeki villaları rahatsız edip etmeyeceği konusunda kuşkular dile getirildi.

Nisan 1929'da şehir meclisi, Müller'in kendi firması kaba inşaatı çoktan başlatmış olsa da ruhsatın verilmeyeceğine karar verdi. Müller tekrar tekrar itiraz etti. Anlaşmazlık, Almanca yayımlanan Prag gazetesi Prager Tagblatt'ın "Loos'a karşı Prag" başlıklı bir makale yayımlamasıyla kamuoyuna taşındı.

Haziran 1929'da tüm itirazlar incelendikten sonra ruhsat nihayet verildi. İnşaat devam etti ve ev 1930'da tamamlandı.

Yaşamak için bir ev

Müller ailesinin taşındığı ev, dışarıdan pürüzsüz beyaz bir küp, içeriden ise Loos'un Raumplan'ıyla merkezi bir merdivenin etrafında farklı yüksekliklerde düzenlenmiş bir dizi odadan oluşuyordu. Yaşam salonu yeşil Cipollino mermeriyle kaplıydı; özel odalar maun ve limon ağacı kaplamayla bitirilmişti. Bahçe, aynı dönemde üç bahçe mimarı Camillo Schneider, Karl Förster ve Hermann Mattern tarafından tasarlandı.

Loos bunu türünün en iyi eseri olarak görüyordu. 1930'daki bir söyleşide, bunu mekân ekonomisi ve birbirine bağlı odalar konusundaki fikirlerinin en iyi gerçekleşmesi olarak değerlendirdiğini söyledi. Altmışıncı doğum gününü Aralık 1930'da birkaç arkadaşıyla bu evde kutladı.

Ev, Mies van der Rohe'nin Brno'daki Villa Tugendhat'ıyla aynı yıllarda inşa edildi ve birkaç saat mesafedeki bu iki ev, modern aile evine dair birbirinden çok farklı iki yanıt sunar. Loos, Villa Müller tamamlandıktan yalnızca üç yıl sonra, Ağustos 1933'te hayatını kaybetti.

Arsa ve bahçe

Arsa zorluydu. Beş kenarlı parsel 1.270 metrekareyi kapsıyor; bunun 555 metrekaresi yapılaşmış, 715 metrekaresi bahçe ve arazi, yaklaşık on bir metre düşen kuzeye bakan bir yamaçta yer alıyor. Nad Hradním vodojemem'in yanındaki en yüksek noktası, deniz seviyesinden yaklaşık 309 metre yükseklikte, Prag Kalesi'nden bile yüksek. Diklik inşaat için gerçek bir dezavantajdı, ancak Vltava vadisi boyunca Troja'ya ve St Vitus Katedrali'ne uzanan manzaralar bunu telafi ediyordu.

Bahçe, evle aynı dönemde üç bahçe mimarı tarafından tasarlandı: Průhonice'deki kale parkının ortak tasarımcısı Camillo Schneider; Potsdam'dan Karl Förster; ve Berlin Akademisi'nden Hermann Mattern. Özgün planları daha sonra Milada Müllerová'nın Prag'daki Dekoratif Sanatlar Müzesi'nde saklanan terekesinde bulundu.

Tarihçi Božena Pacáková-Hošťálková bu planları incelerken bahçenin yaşam salonunun renklerini yinelediğini fark etti. Salonun yeşil mermeri dışarıda koyu yeşil bir porsuk çitine dönüşmüş, kanepenin ve koltukların renkleri ise tarhlardaki süsenler, flokslar, şakayıklar ve yıldız çiçekleriyle eşleştirilmişti.

1948'den sonra

Şubat 1948'deki komünist darbe her şeyi değiştirdi. Villa, sözde kiracı villası haline geldi ve başka kullanıcılar yerleştirildi. 1951'de František Müller bu evde hayatını kaybetti. Müllers'ın tek kızı Eva ülkeden göç etti.

1955'te villa, Prag 6 bölge komitesinin kararıyla devlet mülkiyetine geçti ve Ulusal Galeri'nin uygulamalı sanat deposu buraya taşındı. 1959'da ev kesin olarak kamulaştırıldı. Milada Müllerová'ya kendi evinde banyolu iki odalı bir daire tahsis edildi: hanımlar buduarı ve kütüphane. Diğer odalar Devlet Pedagoji Yayınevi'nin ofisleri oldu.

Milada evi kurtarmak için çok çalıştı. Üç İsviçreli mimar Frank Gloor, Rolf Gutmann ve Felix Schwarz'dan villada bir Adolf Loos merkezi için bir öneri hazırlamalarını istedi. Bu, onun yaşamı boyunca gerçekleşmedi.

Koleksiyonları sayesinde kurtuldu

Evin geleceğini şekillendiren bir şans oldu. František ve Milada Müller'in koleksiyonları dağılmak yerine müzeler ve galeriler tarafından satın alındı; Milada'nın mirası tasfiye edildiğinde de aynısı oldu. Bu sayede turda gördüğünüz pek çok şeyin izi doğrudan evin kendisine kadar sürülebiliyor ve bazı parçalar yıllarca ödünç verildikten sonra artık geri dönmüş durumda.

Milada Müllerová 8 Eylül 1968'de vefat etti. Bir ay sonra, 15 Ekim 1968'de villa kültür anıtı ilan edildi. Sonraki yıllarda depo, kütüphane ve ofis olarak hizmet verdi; iç donanımı ve koleksiyonları ise başka yerlerde muhafaza edildi.

Satın alındı, restore edildi ve açıldı, 1995–2000

Kadife Devrimi'nin ardından ev, Müllers'in kızı Eva Maternová'ya geçti. 1995'te Prag Belediye Meclisi onun hissesini satın almaya karar verdi ve şehir binayı Prag Müzesi'ne emanet etti; müze 30 Haziran 1995'te devraldı.

Restorasyon, Václav Girsa liderliğindeki GIRSA AT mimarlık stüdyosunun projesiyle 23 Kasım 1998'de başladı. Yaklaşım öncelikle korumaydı: yapısal güçlendirme ve standart beyaz banyo fayansları gibi sıradan olanlar dahi özgün malzemelerin özenle korunması. Doğramalar, gömme mobilyalar ve panel kaplamalar restore edildi; taş, metal, cam ve seramikler konservatörler tarafından işlendi; kâğıt duvar kâğıtları ve doğal hasırlar konserve edildi. Duvarlarda yapılan incelemeler, iç mekân boyasının özgün tonlarını ortaya çıkardı.

Son aşamada odalar mobilya, halı ve sanat eserleriyle döşendi. Loos'un tasarımı için önem taşıyan kayıp parçalar arşiv fotoğrafları ve çizimlerinden yeniden oluşturuldu ve tüm iç mekân, evin 1930'da tamamlandığındaki haliyle düzenlendi. Villa 2000 yılında müze olarak açıldı.

Kapatıldı, onarıldı ve yeniden açıldı, 2025–2026

Şubat 2025'te villa yeniden kapandı. Ana görev, yaklaşık yirmi beş yıl sonra Ulusal Miras Enstitüsü'nün denetiminde kapsamlı bir yeniden yapım gerektiren çatı terasıydı. İçeride yatak odasındaki özgün kâğıt duvar kâğıdı restore edildi, özgün kâğıt lambaların replikaları yapıldı; boya işleri, ahşap zeminler ve metal donanımlar yenilendi.

Villa Müller, bir buçuk yılı aşkın bir sürenin ardından 1 Ekim 2026'da yeniden açıldı. Tur artık bodrumdaki servis ve teknik odalardan en üst katlara kadar uzanıyor ve ilk kez salon, misafir odası ve hizmetkârların bölümünü; hizmetçi odası, bir banyo ve ayrı bir yıkanma alanı olan bir tuvaletle birlikte kapsıyor.

Bugün ev, Çekçe ve İngilizce olarak sekizer kişilik küçük rehberli gruplarla gezdiriliyor. Şehrin engellemeye çalışmasından doksan yedi yıl sonra, Prag'da kısa sürede yer bulunması en zor evlerden biri.

Tarihi turda keşfedin

Evin hikâyesini odalarında okuyabilirsiniz. Sokak cephesi, şehrin itiraz ettiği cephedir. Cipollino mermerinden yaşam salonu, Loos'un evin kalbi olarak tasarladığı odadır. Budoir ve kütüphane, devlet geri kalanını aldıktan sonra Milada'nın hayatının son yıllarını geçirdiği iki odadır. Yeni açılan hizmetçi odaları, evi ayakta tutan insanları gösterir.

Rehberinize Karel Lhota'nın rolünü ve eve geri dönen mobilyaları sorun. Müze ayrıca Lhota'nın tasarımdaki payı ve Raumplan gibi temalarda küratör eşliğinde özel turlar düzenliyor.

Gitmeden önce tarihi daha derinlemesine öğrenmek isterseniz, Prag Müzesi binayı yaptıran kişi, iki mimar, inşaat, 1948 sonrası yıllar ve restorasyon hakkında kısa bölümler yayımlıyor. Bu rehberin ana kaynakları bunlardır.