Historia Willi Müller, od 1928 do 2026 roku

Państwo Müllerowie

František Müller urodził się w 1890 roku i wykształcił się na inżyniera. Był współwłaścicielem dużej czechosłowackiej firmy budowlanej, zajmującej się głównie inżynierią lądową. Firma została założona w Pilźnie w 1890 roku przez dwóch inżynierów budownictwa — Antonína Müllera, ojca Františka, oraz Vojtěcha Kapsę — początkowo jako biuro projektowe. W 1904 roku otworzyła oddział w Pradze, a w 1921 roku spółkę w Bratysławie — w tym samym roku, w którym dołączył do niej František.

W 1923 roku poślubił Miladę Krátką, urodzoną w 1900 roku. Ich jedyna córka, Eva, przyszła na świat w 1926 roku. Rodzina mieszkała w Pilźnie do 1926 roku — w mieście, w którym mieszkało wielu czeskich klientów Adolfa Loosa i w którym Loos już wcześniej pracował.

Müllerowie byli klientami, o jakich marzyli nowocześni architekci: zamożni, technicznie obyci i gotowi podjąć ryzyko. Ich firma budowała ze zbrojonego betonu — i z tego samego materiału miał powstać ich dom.

Dwaj architekci

W 1928 roku Müllerowie kupili stromą działkę w Střešovicach, na wzgórzu na zachód od Zamku Praskiego. Najpierw zwrócili się do pilzneńskiego architekta Karela Lhoty, który znał Adolfa Loosa i jego idee oraz pozostawał z nim w kontakcie. W październiku 1928 roku František Müller podpisał umowę z oboma architektami.

Muzeum Miasta Pragi starannie zaznacza, że willa jest przypisywana głównie Loosowi, lecz Lhota odegrał istotną rolę w jej projekcie. Lhota był nauczycielem, architektem wnętrz i scenografem, a także pisarzem o architekturze, którego najpłodniejsze lata jako budowniczego przypadły na czas współpracy z Loosem w Pilźnie i Pradze. Wikipedia odnotowuje, że Loos był wówczas w złym stanie zdrowia, co czyniło udział Lhoty tym ważniejszym.

Adolf Loos urodził się w Brnie w 1870 roku i był wówczas jednym z najgłośniejszych głosów europejskiej architektury, autorem wykładu „Ornament i zbrodnia" z 1910 roku. Jego wiedeńskie kręgi obejmowały pisarza Karla Krausa, malarza Oskara Kokoschkę i filozofa Ludwiga Wittgensteina.

Praga przeciw Loosowi

W listopadzie 1928 roku Müller złożył wniosek o pozwolenie na budowę — i wtedy zaczęły się kłopoty. Negocjacje się przeciągały. Główne zastrzeżenia miały charakter techniczny, ale miasto skarżyło się także, że willa będzie wyższa niż otaczające ją domy, a pojawiły się wątpliwości, czy jej zbyt gładka fasada nie zakłóci charakteru okolicznych willi.

W kwietniu 1929 roku rada miejska zdecydowała, że pozwolenie nie zostanie wydane, choć firma samego Müllera rozpoczęła już budowę stanu surowego. Müller odwoływał się raz po raz. Spór stał się publiczny, gdy niemieckojęzyczna praska gazeta „Prager Tagblatt" opublikowała artykuł pod nagłówkiem „Praga przeciw Loosowi".

Po rozpatrzeniu wszystkich zastrzeżeń pozwolenie zostało wreszcie wydane w czerwcu 1929 roku. Budowa była kontynuowana, a dom ukończono w 1930 roku.

Dom do mieszkania

Dom, do którego wprowadzili się Müllerowie, był z zewnątrz gładkim białym sześcianem, a wewnątrz ciągiem pomieszczeń na różnych wysokościach, rozmieszczonych według Raumplanu Loosa wokół centralnej klatki schodowej. Salon wyłożono zielonym marmurem Cipollino; prywatne pokoje wykończono okleiną z mahoniu i drewna cytrynowego. Ogród został zaprojektowany w tym samym czasie przez trzech architektów krajobrazu: Camilla Schneidera, Karla Förstera i Hermanna Matterna.

Loos uważał go za swoje najlepsze dzieło tego rodzaju. W wywiadzie z 1930 roku powiedział, że uważa go za najlepszą realizację swoich idei dotyczących ekonomii przestrzeni i wzajemnie połączonych pomieszczeń. W grudniu 1930 roku świętował w tym domu swoje sześćdziesiąte urodziny w gronie kilku przyjaciół.

Powstał w tych samych latach co Villa Tugendhat Miesa van der Rohego w Brnie, a oba domy, oddalone o kilka godzin drogi, ukazują dwie bardzo różne odpowiedzi na nowoczesny dom rodzinny. Loos zmarł w sierpniu 1933 roku, zaledwie trzy lata po ukończeniu Villa Müller.

Działka i ogród

Działka była trudna. Pięcioboczna parcela ma powierzchnię 1 270 metrów kwadratowych, z czego 555 metrów kwadratowych jest zabudowane, a 715 metrów kwadratowych zajmuje ogród; leży na zboczu skierowanym na północ, które opada o około jedenaście metrów. Jej najwyższy punkt, przy Nad Hradním vodojemem, znajduje się na wysokości prawie 309 metrów nad poziomem morza, wyżej niż Zamek Praski. Stromizna była prawdziwym utrudnieniem przy budowie, ale rekompensowały ją widoki na dolinę Wełtawy w kierunku Troi oraz na katedrę św. Wita.

Ogród został zaprojektowany równocześnie z domem przez trzech architektów krajobrazu: Camilla Schneidera, współautora parku zamkowego w Průhonicach; Karla Förstera z Poczdamu; oraz Hermanna Matterna z Berlińskiej Akademii. Ich oryginalne plany odnaleziono później w spuściźnie Milady Müllerovej, przechowywanej w Muzeum Sztuki Dekoracyjnej w Pradze.

Studiując je, historyczka Božena Pacáková-Hošťálková zauważyła, że ogród powtarza kolory salonu. Zielony marmur salonu stał się na zewnątrz ciemnozielonym żywopłotem z cisów, a kolory sofy i foteli odtworzono w rabatach za pomocą irysów, floksów, piwonii i astrów.

Po 1948 roku

Komunistyczny przewrót z lutego 1948 roku zmienił wszystko. Willa stała się tzw. willą lokatorską, do której wprowadzono innych użytkowników. W 1951 roku František Müller zmarł w tym domu. Eva, jedyna córka Müllerów, wyemigrowała.

W 1955 roku willa decyzją komitetu dzielnicowego dla Pragi 6 stała się własnością państwową, a przeniesiono do niej magazyn sztuki użytkowej Galerii Narodowej. W 1959 roku dom został ostatecznie wywłaszczony. Miladzie Müllerovej przydzielono dwupokojowe mieszkanie z łazienką w jej własnym domu: damski buduar i bibliotekę. Pozostałe pokoje stały się biurami Państwowego Wydawnictwa Pedagogicznego.

Milada ciężko pracowała, aby ocalić dom. Poprosiła trzech szwajcarskich architektów – Franka Gloora, Rolfa Gutmanna i Felixa Schwarza – o przygotowanie propozycji centrum Adolfa Loosa w willi. Za jej życia do tego nie doszło.

Ocalony dzięki swoim zbiorom

Jeden szczęśliwy traf przesądził o przyszłości domu. Kolekcje Františka i Milady Müllerów zostały wykupione przez muzea i galerie, a nie rozproszone – i podobnie stało się, gdy porządkowano spadek po Miladzie. Dlatego tak wiele z tego, co widzisz podczas zwiedzania, można powiązać z samym domem, a niektóre obiekty powróciły teraz po wielu latach wypożyczenia.

Milada Müllerová zmarła 8 września 1968 roku. Miesiąc później, 15 października 1968 roku, willa została uznana za zabytek kultury. W kolejnych latach służyła jako magazyn, biblioteka i biura, a jej wyposażenie i zbiory przechowywano gdzie indziej.

Kupiona, odrestaurowana i otwarta, 1995–2000

Po aksamitnej rewolucji dom przeszedł na Evę Maternovą, córkę Müllerów. W 1995 roku Rada Miasta Pragi zdecydowała o wykupieniu jej udziału, a miasto powierzyło budynek Muzeum Pragi, które przejęło go 30 czerwca 1995 roku.

Rekonstrukcję rozpoczęto 23 listopada 1998 roku według projektu pracowni architektonicznej GIRSA AT pod kierownictwem Václava Girsy. Priorytetem była konserwacja: wzmocnienie konstrukcji i troska o oryginalne materiały, nawet te zwyczajne, jak standardowe białe płytki łazienkowe. Odrestaurowano stolarkę, meble wbudowane i boazerię; kamień, metal, szkło i ceramikę poddano zabiegom konserwatorskim; papierowe tapety i naturalne maty poddano konserwacji. Odkrywki w ścianach ujawniły oryginalne odcienie farby wnętrz.

W końcowej fazie pomieszczenia umeblowano meblami, dywanami i dziełami sztuki. Utracone elementy istotne dla projektu Loosa zrekonstruowano na podstawie archiwalnych fotografii i rysunków, a całe wnętrze urządzono tak, jak wyglądało, gdy dom ukończono w 1930 roku. Willa została otwarta jako muzeum w 2000 roku.

Zamknięta, wyremontowana i ponownie otwarta, 2025–2026

W lutym 2025 roku willa została ponownie zamknięta. Głównym zadaniem był taras na dachu, który po około dwudziestu pięciu latach wymagał gruntownej rekonstrukcji pod nadzorem Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Wnętrzu przywrócono oryginalną papierową tapetę w sypialni, wykonano repliki oryginalnych papierowych lamp, a malowanie, drewniane podłogi i metalowe okucia odświeżono.

Willa Müller została ponownie otwarta 1 października 2026 roku, po ponad półtora roku. Zwiedzanie obejmuje teraz pomieszczenia gospodarcze i techniczne w piwnicy aż po najwyższe kondygnacje, a po raz pierwszy także salon, pokój gościnny i część dla służby, z pokojem pokojówki, łazienką oraz toaletą z osobną umywalnią.

Dziś dom zwiedza się w małych grupach z przewodnikiem, liczących osiem osób, po czesku i po angielsku. Dziewięćdziesiąt siedem lat po tym, jak miasto próbowało go zatrzymać, jest jednym z najtrudniej dostępnych z krótkim wyprzedzeniem domów w Pradze.

Poznawanie historii podczas zwiedzania

Historię domu można odczytać w jego wnętrzach. Elewacja od strony ulicy to fasada, której miasto nie zaakceptowało. Salon w marmurze Cipollino to pomieszczenie, które Loos zaprojektował jako serce domu. Buduar i biblioteka to dwa pokoje, w których Milada spędziła ostatnie lata życia, gdy państwo przejęło resztę. Niedawno otwarte pomieszczenia służby ukazują ludzi, którzy utrzymywali dom w funkcjonowaniu.

Zapytaj przewodnika o rolę Karela Lhoty i o meble, które wróciły do domu. Muzeum organizuje także specjalne zwiedzanie z kuratorem poświęcone tematom takim jak udział Lhoty w projekcie i Raumplan.

Jeśli chcesz zgłębić historię przed wizytą, Muzeum Pragi publikuje krótkie rozdziały o budowniczym, obu architektach, budowie, latach po 1948 roku i renowacji. Są one głównymi źródłami tego przewodnika.